PERIFERE ARTERIËLE SIEKTE
Die slagare in u bene vervoer suurstofryke bloed na u spiere en voete. Wanneer hulle vernou, raak die bloedtoevoer tekort – wat pyn met loop veroorsaak en, in ernstige gevalle, velsere of gangreen.
Perifere Arteriële Siekte
Perifere arteriële siekte (PAS), ook genoem beenslagaarsiekte, is 'n vernouing van die slagare wat u bene voorsien. Dit word veroorsaak deur plaak (cholesterol en kalsium) wat in die slagaarwande opbou en hulle verhard – 'n proses wat aterosklerose genoem word. Dit raak meer algemeen met ouderdom, veral ná 70, en rook en diabetes bring dit gouer aan.
Soos die slagare vernou, kry u bene minder bloed en suurstof. Dit kan pyn met loop veroorsaak en, in ernstige gevalle, sere of gangreen.
PAS is ook 'n belangrike waarskuwingsteken: dieselfde plaak affekteer dikwels die slagare na die hart en brein. Daarom is dit belangrik om PAS te behandel, nie net om u bene te beskerm nie, maar ook om u risiko van 'n hartaanval of beroerte te verlaag.
Simptome
Klaudikasie (kuitpyn)
Baie mense het glad geen simptome nie. Die mees algemene simptoom, wanneer dit voorkom, is intermitterende klaudikasie – kramp, pyn, swaarheid of moegheid in die bene wat met loop opkom en met rus verlig. Dit begin dikwels gouer teen 'n bult of op trappe, en met verloop van tyd ná korter afstande.
Kritieke ledemaat-isgemie
Dit is die gevorderde stadium, waar die been selfs in rus aan bloed tekortskiet. Dit kan pyn in die voete of tone in rus veroorsaak, sere (ulkusse) wat nie wil genees nie, of gangreen (dooie weefsel), en benodig vinnige behandeling.
Oorsake
PAS word veroorsaak deur aterosklerose. U risiko styg met ouderdom (veral oor 50) en is hoër by mans. Ander dinge wat u risiko verhoog:
Rook
Diabetes
Hoë bloeddruk
Hoë cholesterol
Oorgewig wees
Toetse
Ek begin deur na u simptome en gesondheid te vra, en deur die polse in u bene en voete te voel.
Enkel-brachiale drukindeks (ABPI)
Vergelyk die bloeddruk by u enkel met dié in u arm; 'n laer enkellesing dui op vernoude beenslagare.
Dupleks-ultraklank
'n Pynlose skandering wat bloedvloei toon en die blokkasies opspoor.
Ander skanderings
Polsvolume-opnames, 'n MRA (magnetiese resonansie-angiogram) of angiografie (kleurstof en x-strale) kan gebruik word om die siekte in besonderhede te karteer, gewoonlik wanneer 'n prosedure beplan word. Bloedtoetse kontroleer u cholesterol en ander risikofaktore.
Behandelingsopsies
Optimale Mediese Terapie
'n Gestruktureerde stapprogram is die doeltreffendste nie-chirurgiese behandeling: gereelde stap, verkieslik onder toesig, leer u bene om verder te loop met minder pyn. Dit is noodsaaklik om op te hou rook.
Medikasie beskerm u slagare: 'n antiplaatjiemiddel (aspirien of clopidogrel) om stolselrisiko te verlaag, 'n statien vir cholesterol, en behandeling vir u bloeddruk en diabetes. 'n Medisyne soos cilostazol (of pentoksifillien) kan matig verbeter hoe ver u kan loop.
Endovaskulêr
Vir meer gevorderde siekte kan angioplastie en stentplasing aanbeveel word. 'n Dun buisie (kateter) word vanaf 'n slagaar in die lies of arm na die vernoude area gevoer, waar 'n klein ballon die slagaar verwyd. 'n Klein netbuisie (stent) kan op sy plek gelaat word om dit oop te hou. Dit is minder ingrypend as oop chirurgie, en bloed vloei dan vryer.
Chirurgie
Endarterektomie
Deur 'n insnyding in die been verwyder ek die plaak van die binnewand van die slagaar, maak dit oop en herstel bloedvloei.
Omleidingschirurgie (bypass)
'n Greffie – een van u eie are of 'n materiaalbuisie – word gebruik om bloed om die geblokkeerde gedeelte te lei, wat 'n nuwe pad na u been skep.
Amputasie
Dit is 'n laaste uitweg, slegs oorweeg wanneer die bloedsomloop te swak is om te herstel en die weefsel nie gered kan word nie. Indien vroeg deur 'n vaskulêre spesialis gesien, kan baie mense met gangreen 'n groot amputasie vermy, of dit beperk tot 'n klein deel van die voet of tone.
Algemene Riglyne
Daaglikse stappe wat help om PAS te beheer en u hart en brein te beskerm:
Hou op rook
Stap gereeld – mik vir ten minste 30 minute, die meeste dae
Beheer diabetes, bloeddruk en cholesterol
Eet 'n laevet-, gesonde dieet
Behou 'n gesonde gewig
Verwysings
European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2024 Clinical Practice Guidelines on Asymptomatic Lower Limb Peripheral Arterial Disease and Intermittent Claudication. Eur J Vasc Endovasc Surg, 2024.
Society for Vascular Surgery Clinical Practice Guideline on the Management of Intermittent Claudication: Focused Update. J Vasc Surg, 2025.
Ons Dienste
Arteriële
Prosedures
Standaard oop arteriële chirurgiese prosedures om bloedvloei na die ledemate te herstel of te rekonstrueer.
Femoropopliteale omleiding
Femorale endarterektomie
Femoropopliteale trombektomie
Femorotibiale omleiding
Endovaskulêre
Prosedures
Hierdie minder ingrypende prosedures is die voorkeurtegniek en word dikwels as 'n eerstelinie-strategie beskou.
Angioplastie met / of sonder stent van
Superfisiële femorale slagaar
Popliteale slagaar
Tibiale slagare
Perifere arteriële kateter-gerigte trombolise
Hibriede
Prosedures
Gekombineerde endovaskulêre en oop chirurgiese prosedures word selektief gebruik om bloedvloei na die ledemate te herstel.
Femorale endarterektomie met perifere angioplastie
Femoropopliteale trombektomie met perifere angioplastie met /of sonder stent
Indien u enige probleme met enige van hierdie toestande ondervind, kontak asseblief u huisarts of u vaskulêre chirurg. Indien u in Pretoria woon en nog nie 'n vaskulêre chirurg gesien het nie, is u meer as welkom om my spreekkamers vir 'n formele konsultasie te kontak.
Gregory Weir Vaskulêre Chirurgie
Die doel van hierdie webwerf is om Dr Weir se pasiënte en hul families toegang te bied tot inligting oor vaskulêre siekte in die algemeen, sowel as spesifieke inligting oor sekere siekteprosesse. Die inligting op hierdie webwerf is nie noodwendig op alle pasiënte met dieselfde diagnose van toepassing nie. Indien u nie 'n pasiënt van Dr Weir is nie, beskou asseblief nie die inligting op hierdie webwerf as 'n plaasvervanger vir 'n deeglike beoordeling deur 'n gekwalifiseerde vaskulêre chirurg nie. Indien u twyfel, raadpleeg u dokter.
Indien u 'n mediese noodgeval ervaar, bel ons. Indien u nie deurkom nie of indien ons nie beskikbaar is nie, besoek asseblief u naaste ongevalle-afdeling.
Spreekkamers
Vaskulêre & Hiperbariese Eenheid, Life Eugene Marais Hospitaal, Pretoria
Medies hersien deur Dr Gregory Weir, vaskulêre chirurg. Laas opgedateer Junie 2026.